سلطنتنشین عمان، پس از سالها حفظ سیاست بیطرفی و میانجیگری میان طرفهای مناقشه، و در سایه گسترش دامنه رویارویی ایران و آمریکا و پیامدهای آن برای منطقه خلیج فارس، وارد مرحلهای بیسابقه از تنش با ایران شده است.
اختلاف میان دو طرف بهویژه بر سر مسئله کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ این اختلاف پس از آن بروز کرد که عمان — با هماهنگی نهادهای بینالمللی — تصمیم گرفت به کشتیهای تجاری اجازه دهد برای پرهیز از حملات علیه شناورها در تنگه، از «مسیر جنوبی» عبور کنند؛ مسیری که تماماً در آبهای سرزمینی عمان قرار دارد.
تهران این اقدام را موجب کاهش نفوذ خود بر یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان میداند، در حالی که مسقط تأکید دارد هدف از این تدبیر، حفاظت از کشتیرانی بینالمللی و تضمین تداوم روانِ جریان تجارت است.
در تحولی بیسابقه، سلطنت عمان پس از حملات پهپادی و موشکی به تأسیسات و اماکن در استانهای مسندم و الوسطی، سفیر ایران را احضار و یادداشت اعتراضی شدیدی به او تحویل داد و تأکید کرد که این اقدامات نقض حاکمیت ملی است و روابط تاریخی بین دو کشور را تهدید میکند.
ناظران، هدف قرار گرفتن مواضعی در خاک عمان توسط پهپادها و موشکهای ایران را تغییری عمده در ماهیت روابط میان دو کشور میدانند؛ تغییری که جایگاه مسقط را از نقش میانجی به عرصهی تأثیرپذیری مستقیم از این مناقشه تغییر میدهد.
تحلیلگران تلاشهای ایران برای اعمال محدودیتهای جدید بر تردد شناورها در این تنگه را مغایر با توافقهای دوجانبه و حقوق بینالملل میدانند؛ اقدامی که وضعیت امنیتی خلیج فارس را بیش از پیش پیچیده میکند.
عبدالله الغیلانی، پژوهشگر مسائل راهبردی اقدام ایران در هدف قرار دادن شناورها را نقض حاکمیت عمان و نشاندهنده سردرگمی در محاسبات راهبردی ایران توصیف کرد. وی هشدار داد که این سیاست، دامنه خشم کشورهای حوزه خلیج فارس را گسترش داده و بر زیانهای سیاسی تهران خواهد افزود.
صاحبنظران و پژوهشگران عمانی نیز بر این باورند که اقدام ایران یک خطای راهبردی محسوب میشود؛ برای نمونه، محمد المشیخی اظهار داشت که تهران «آخرین دوست خود را از دست داده است»؛
او میگوید: بیطرفی تاریخی سلطاننشین عمان هرگز موضعی منفعلانه و در حاشیه نبود؛ بلکه بیشتر شبیه طنابی باریک بود که در یک میدان مین بسیار ناپایدار منطقهای کشیده شده بود. با این حال، اکنون با ورود درگیری ایالات متحده و ایران به مرحله جدیدی – که مسقط را تهدید میکند – در معرض خطر پاره شدن قرار دارد.
المشیخی این اقدام تهران را «کاملاً نسنجیده» توصیف کرده و خاطرنشان میسازد که این مسئله بهوضوح نشان میدهد ایران مسیر درست را گم کرده و عملاً آخرین دوست نزدیک خود در جهان را از دست داده است.
