سازمان حمایت از جامعه مدنی و خبرنگاران افغانستان به مناسبت فرارسیدن شب یلدا، این آیین کهن و نماد پیروزی نور بر تاریکی، پیامی منتشر کرد و آن را به مردم آزاده، بهویژه زنان مقاوم افغانستان، تبریک گفت. اعضای این سازمان که در ایران گردهم آمده بودند، شب یلدا را فرصتی برای یادآوری دردها، محرومیتها و مقاومت مردم افغانستان دانستند.
در این گردهمایی، شرکتکنندگان در کنار شعرخوانی، داستانخوانی و حافظخوانی، از رنجهای دخترانی یاد کردند که از آموزش محروماند و زنانی که زیر سایه تبعیض و محدودیتهای شدید زندگی میکنند. آنان تأکید کردند که صدای زنان و دختران افغانستان – حتی در غربت – خاموش نشده و هر روز رساتر شنیده میشود.
اعضای سازمان حمایت از جامعه مدنی و خبرنگاران افغانستان در پایان این مراسم تأکید کردند همانگونه که شب یلدا با سپیدهدم پایان مییابد، تاریکی تبعیض، نابرابری و خاموشی نیز روزی پایان خواهد یافت و آفتاب آزادی و برابری بر سرزمین افغانستان خواهد تابید.
شب یلدا آیینی کهن است که همواره خانوادهها را گردهم میآورد؛ اما برخی خانوادهها در افغانستان میگویند این شب دیگر رنگوبوی سالهای گذشته را ندارد. آنان میگویند با وجود محدودیتهایی که طالبان وضع کردهاند، همچنان میکوشند این شب را، هرچند در جمعی کوچک و در سکوت، در کنار خانواده گرامی بدارند.
کبرا، ساکن کابل، به رادیو آزادی گفته است پیش از بازگشت طالبان به قدرت، شب یلدا فرصتی برای دورهمیهای گسترده، شعرخوانی و شادی بود، اما اکنون این آیین به محفلهایی محدود در چهاردیواری خانهها خلاصه شده است.
او میگوید: «حتی تجلیل از کوچکترین مراسم باعث میشود ذهن ما کمی آرامتر شود و محدودیتهایی را که جامعه بر ما تحمیل کرده، برای لحظاتی نادیده بگیریم. هرچند اگر این محدودیتها نبود، دوست داشتیم این شب را با جمعی از زنان، دوستان و همکاران بهصورت گسترده جشن بگیریم، اما فعلاً در این شرایط، یلدا را بهشکلی ساده برگزار میکنیم.»
کرشمه، از ساکنان ولایت هرات، نیز میگوید هرچند یلدا امروز سادهتر و بیسروصدا برگزار میشود، اما همچنان برای خانوادهاش معنای امید و زندهماندن فرهنگ را دارد.
او میافزاید: «برخی از عزیزان ما دیگر کنارمان نیستند و جایشان در این شب طولانی خیلی خالی است. با این حال، برای یلدا آماده شدیم و دخترانم از چند روز پیش دربارهاش حرف میزنند و خوشحالاند. همین خوشیهای کوچک دل ما را گرم میکند.»
پیش از حاکمیت دوباره طالبان، بسیاری از افغانها شب یلدا را با شور و آزادی بیشتری جشن میگرفتند؛ آیینی که معمولاً با گردهماییهای بزرگ خانوادگی و حضور همزمان زنان و مردان همراه بود.
در آن سالها، برنامههای فرهنگی مانند شعرخوانی، موسیقی و محافل ادبی نیز در شهرهایی چون کابل، هرات، مزارشریف و بامیان، در مراکز فرهنگی، کتابخانهها و مهمانخانهها برگزار میشد.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، در سالهای گذشته گفته بود که این گروه «مخالف هرگونه مراسمی هستند که در اسلام وجود ندارد و از آن تجلیل نمیکنند».
با این حال، بسیاری از شهروندان افغانستان و فعالان فرهنگی و مدنی تأکید میکنند که شب یلدا بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی مردم است، نه یک آیین دینی، و میتواند صرفاً بهعنوان سنتی فرهنگی پاس داشته شود.
شب یلدا یا چله امسال مصادف با شامگاه یکشنبه ۳۰ آذر بود اما شماری از افغانها، بهویژه در خارج از کشور، این شب را یک روز زودتر، در ۲۹ آذر، جشن گرفتند.
